Z krwotokiem mamy do czynienia, kiedy dochodzi do uszkodzenia ciągłości ściany naczyń i tym samym swobodnego wypływu krwi. Priorytetem jest oczywiście jak najszybsze zatrzymanie utraty krwi, natomiast zjawisko to możemy podzielić na różne kategorie, które warto rozróżniać, bowiem w zależności od sytuacji udzielenie pierwszej pomocy będzie wyglądało inaczej. Podstawowym podziałem będzie oczywiście ten na tętniczy, żylny i włośniczkowy (powolny i stały wypływ krwi, np. podczas otarcia skóry), ale też ze względu na miejsce wypływu krwi czy ilość utraconej krwi i od tego zaczniemy.
RODZAJE KRWOTOKÓW
Ze względu na miejsce wypływania krwi:
- krwotok zewnętrzny – krew wydostaje się poza organizm, można ją bez problemu zaobserwować
- krwotok wewnętrzny – w tym wypadku krew pozostaje w organizmie; dzieje się tak, kiedy dojdzie do uszkodzenia ścian naczynia krwionośnego, ale skóra pozostanie nienaruszona; wtedy krew wylewa się do jam ciała (np. brzusznej, klatki piersiowej itp.)
- krwotok mieszany – mamy z nim do czynienia w przypadku takich sytuacji jak pogryzienie, postrzelenie czy rany kłóte – krew początkowo gromadzi się w jamach ciała, a następnie po przerwaniu ciągłości skóry, wypływa na zewnątrz (np. po wyjęciu noża, strzały czy kuli)
- krwotok śródmiąższowy – krew wypływa pomiędzy tkanki organizmu, czego przykładem są np. łatwe do zaobserwowania krwiaki
Ze względu na ilość utraconej krwi:
- Krwotok lekki (1 stopnia): Ilość utraconej krwi nie przekracza 10ml na kg masy ciała psa; przy powolnym wycieku objawy mogą być słabo albo w ogóle niezauważalne, przy nagłym wylewie krwi mogą przypominać znowu te przy krwotoku umiarkowanym. Objawy: niepokój i lęk, przyspieszone bicie serca, przyspieszony oddech (do 15-20 na minutę, ale przy dużym bólu nawet do 40) – kiedy częstotliwość oddechów przekracza 30 na minutę, psy otwierają pysk i zaczynają dyszeć
- Krwotok umiarkowany (2 stopnia): Utrata krwi wynosi 15ml na kg masy ciała. Objawy: wyraźnie przyspieszone bicie serca, 20-40 oddechów na minutę, można zaobserwować wysoki poziom niepokoju
- Krwotok ciężki (3 stopnia): Utrata 25ml na kg masy ciała, sytuacja jest już wtedy bardzo poważna, walczymy o życie zwierzęcia. Objawy: oszołomienie i przygnębienie, spadek świadomości i nietypowe reakcje (np. zwierzę nie wie, gdzie jest, nie poznaje właściciela itp.), serce pracuje na najwyższych obrotach, 40-60 oddechów na minutę
- Krwotok bardzo ciężki (4 stopnia): Utrata krwi osiąga 35ml lub więcej na kg masy ciała. Jest to stan agonalny. Objawy: pies na tym etapie może oddychać w dwojaki sposób: albo bardzo szybko i płytko (powyżej 60 oddechów na minutę), albo bardzo powoli i głęboko (10-20 oddechów na minutę); pies wpada we wstrząs – jest senny, ma spowolnione odruchy, nie reaguje na bodźce środowiskowe, letargiczny; zimne kończyny; spojówki i błony śluzowe w jamie ustnej są zauważalnie blade
WAGA, OBJĘTOŚĆ I CZAS
Każde zwierzę ma objętość krwi adekwatną do masy swojego ciała. Stanowi ona około dziewięciu procent wagi całkowitej, co oznacza, że dla psa mającego 10 kg będzie to 900ml. Oczywiście są to wartości przybliżone, jednak ich znajomość może nam pomóc ocenić z krwotokiem na jakim poziomie mamy aktualnie do czynienia.
Drugim bardzo ważnym aspektem jaki trzeba wziąć pod uwagę podejmując decyzję odnośnie pomocy udzielonej zwierzęciu jest czas. W przypadku krwotoku powolnego, który może trwać nawet kilka godzin, mamy czas na wstępne zabezpieczenie rany i udanie się po pomoc do specjalisty, natomiast w przypadku szybkiej, trwającej minuty, a nawet sekundy utraty dużej ilości krwi, musimy działać tu i teraz.
Aby dobrze i na czas pomóc psu w potrzebie, musimy umieć najpierw ocenić z jakim krwotokiem mamy do czynienia, ile jest czasu na reakcję oraz jak wysokie jest zagrożenie życia. Żeby wiedzieć jak zareagować, musimy najpierw poznać z czym mamy do czynienia.
KRWOTOK ZEWNĘTRZNY
Krwotok zewnętrzny jest wtedy, gdy krew wypływa z rany bądź naturalnych jam ciała do środowiska zewnętrznego. Jest to łatwe do zaobserwowania. Szczególnie wrażliwe na krwotoki u psa są silnie unaczynione części jego ciała, takie jak uszy, nos, poduszki łap czy powieki. W tym przypadku działamy głównie poprzez ucisk na miejsce krwawienia, natomiast jest też kilka sposobów, które mogą nam dodatkowo pomóc w opanowaniu sytuacji.
Opatrunek uciskowy:
- Do krwawiącego miejsca przykładamy sterylną gazę, a następnie kładziemy drugą wartwę gazy i tak przygotowanym opatrunkiem naciskamy dokładnie nad raną starając się nie doprowadzać do dodatkowych uszkodzeń i nie sprawiając zwierzęciu dodatkowego bólu.
- Jeśli opatrunek przesiąknie, wymieniamy tylko wierzchnią warstwę opatrunku, aby nie naruszyć tworzącego się pod pierwszą gazą skrzepu. Nigdy nie usuwamy pierwszej, sterylnej gazy przyłożonej bezpośrednio do rany, nawet jeśli jest całkiem przekrwawiona.
- Gdy uciskanie gazą nie jest wystarczające, nie odrywając obu warstw gazy, możemy dodatkowo użyć bandażu.
- Ucisk powinien trwać 10 minut i być jednostajny, unikamy niepotrzebnych ruchów – kontroluj czas!
- Tak zabezpieczonego psa należy zawieść do weterynarza.
Lokalne chłodzenie:
- Jest to szczególnie przydatna pomoc, kiedy krew wypływa z miejsca, w którym ciężko jest zastosować ucisk, np. na powiece czy wardze psa.
- Pamiętamy aby nie przykładać lodu bezpośrednio do skóry, może bowiem dojść do odmrożenia tkanek. Kawałek lodu wkładamy do plastikowej torebki, a tak przygotowany kompres do kolejnej torebki, ale z odrobiną wody lub używamy gotowych kompresów obłożonych np. ręcznikiem.
- Źródło zimna przykładamy blisko skaleczenia (nigdy bezpośrednio!), aby zadziałać kurcząco na naczynia krwionośne, a jednocześnie cały czas uciskamy miejsce skaleczenia.
Prawidłowe ułożenie ciała:
- W tej metodzie wspomagającej chodzi o to, aby ułożyć zranioną część ciała powyżej poziomu serca. Ciśnienie krwi dopływającej do rany jest wtedy mniejsze, dzięki czemu krwawienie staje się mniej obfite.
- Stosujemy te metodę jednak tylko wtedy, gdy da się taką pozycję utrzymać przez dłuższy czas. Idealnie jeśli nasz pacjent zachowywałby się spokojnie i nie ruszał, abyśmy mogli bez zbędnych ruchów uciskać ranę, jednak ciężko tego wymagać od psa, który jest obolały i wystraszony. Musimy pamiętać, że jeśli pies nam się np. nagle zerwie, prawdopodobnie poruszymy gazami i w ten sposób uszkodzimy formułujący się skrzep, a tym samym wydłużymy proces tamowania krwi.
Uciskanie tętnicy:
- Jeżeli to właśnie tętnica została uszkodzona, poprzez jej odpowiedni ucisk możemy znacznie zmniejszyć utratę krwi.
- Aby ta metoda faktycznie zadziałała, należy najpierw zlokalizować prawidłowo tętnicę ramienną/udową/szyjną i docisnąć ją w taki sposób, aby jednocześnie nie blokować przepływu żylnego.
- Nie należy uciskać zbyt daleko od rany, ponieważ wtedy ta metoda nie będzie efektywna.
- Jeśli nie mamy pewności, że wykonamy tę czynnosć w sposób prawidłowy, lepiej od niej odstąpić.
Opaska uciskowa:
Używanie tej metody jest zarezerwowane przede wszystkim dla personelu medycznego i osób, które dokładnie wiedzą jak to zrobić (np. po kursie pierwszej pomocy), ponieważ źle zastosowana opaska uciskowa może doprowadzić do martwicy i innych powikłań gorszych niż samo krwawienie! Jeżeli jednak nie mamy wyboru, a szczególnie jeśli lekarz weterynarii poinstruował nas tak przez telefon, pamiętamy o poniższych zasadach:
- Używamy w tym celu bandażu elastycznego, a w ostateczności rękawiczki lateksowej lub skarpetki.
- Stosujemy tylko, gdy inne metody zawiodą a zranienie znajduje się na kończynach bądź ogonie.
- Opaska musi w pełni obejmować kończynę.
- Opaskę zakładamy powyżej rany, między miejscem skaleczenia a korpusem. Dla łapy będzie to nadgarstek, dla nadgarstwa przedramię, dla łokcia lub ramienia bark – analogicznie postępujemy z kończyną tylną.
- Zawsze notujemy dokładnie godzinę każdorazowego założenia opaski, aby nie doprowadzić do powikłań. Opaskę zostawiamy na maksymalnie 9 minut, a następnie przez około minutę pozwalamy na swobodny dopływ krwi.
- W międzyczasie cały czas uciskamy ranę i staramy się przetransportować zwierzę do kliniki weterynaryjnej, gdzie otrzyma profesjonalną pomoc.
- Nigdy nie zawiązujemy opaski bezpośrednio na miejscu zranienia.
KRWOTOK WEWNĘTRZNY
Z krwotokiem wewnętrznym mamy do czynienia, kiedy nie została uszkodzona powłoka ciała, ale już ściana naczynia krwionośnego została jednak przerwana. Tutaj niezwykle ważna jest obserwacja zachowania naszego psa, ponieważ nie jesteśmy w stanie od razu stwierdzić, że krwotok w ogóle ma miejsce, przez co pomoc udzielana jest często z dużym opóźnieniem.
Uspokój psa oraz siebie i działaj
W takiej sytuacji należy zawsze bezzwłocznie powiadomić personel medyczny o zaistniałej sytuacji. O ile zwierzę jest przytomne, nie doszło do omdlenia itp., należy ograniczyć ruchomość psa i w miarę możliwości go uspokoić. Jakikolwiek ruch jest tutaj niewskazany. W przypadku krwotoku wewnętrznego nie jesteśmy w stanie zrobić nic więcej poza wezwaniem profesjonalnej pomocy, a w międzyczasie obserwowaniem psa, uspokojeniem i unieruchomieniem go, utrzymywaniem ciepłoty ciała oraz ułożeniem w najlepszej możliwej pozycji – a jeśli trzeba, reanimowaniem aż do przybycia wyszkolonego personelu medycznego.
Sprawdź funkcje życiowe i obserwuj psa
Jeżeli podejrzewasz, że mogło dojść do krwotoku wewnętrznego, sprawdź następujące parametry:
- oddech
- tętno
- temperaturę ciała
Jednocześnie zachowaj czujność i bądź gotowy, że w każdej chwili stan zwierzęcia może się gwałtownie pogorszyć i może być konieczne przeprowadzenie reanimacji. Koniecznie trzymaj apteczkę pod ręką. Jeżeli doszło również do uszkodzeń zewnętrznych, opatrz rany.
Objawy krwotoku zewnętrznego i wewnętrznego będą takie jak opisane w poście ze wstępem do tematu, na podstawie zmierzonych parametrów i objawów oceniamy stan pacjenta.
Prawidłowe ułożenie ciała
Połóż psa na mostku, jest to pozycja odbarczająca, która znacznie ułatwi oddychanie. Jeżeli pies nie jest przytomny, należy ułożyć go na boku. Idealnie jeśli uda nam się podnieść nieco tylną część ciała w taki sposób, aby głowa znajdowała się poniżej serca, jednak tylko w przypadku, kiedy nie zdenerwujemy i nie zestresujemy tym dodatkowo psa przyspieszając tym samym pracę jego serca. Najmniej stresujące dla zwierzęcia będzie umieszczenie go na jakiejś płaskiej powierzchni (np. stole) i podniesienie strony, na której znajduje się tylna część ciała psa.
Unikaj utraty ciepła
Jeżeli masz go przy sobie, najlepiej sprawdzi się koc termiczny, natomiast można użyć również zwykłego koca, ręcznika, części naszej odzieży czy nawet własnego ciała, aby ogrzać psa.
Nie podawaj psu jedzenia ani picia aż do uzyskania pomocy weterynaryjnej. Uprzedź personel medyczny z jakim problemem się zmagasz, aby na wasze bądź ich przybycie mogli się możliwie dobrze i z wyprzedzeniem przygotować.
KRWOTOK MIESZANY
W przypadku krwotoków mieszanych wbrew pozorom nie chodzi o wystąpienie jednocześnie krwawienia wewnętrznego i zewnętrznego, ale o taką sytuację, gdy powstaje ono wewnątrz organizmu i wydostaje się na zewnątrz poprzez otwory naturalne, np. uszy, nos, pysk, narządy rodne czy układ wydalniczy. Nie odnotowujemy tutaj widocznego skaleczenia.
Krwawienie z nosa
Występuje najczęściej w wyniku urazu mechanicznego, ale może również świadczyć o chorobie wewnętrznej, np. nadciśnieniu tętniczym. Jeżeli krwawienie wystąpiło nagle i bez zewnętrznego uszkodzenia nosa, należy zgłosić się koniecznie na badania do lekarza weterynarii.
- aby zatamować krwawienie możemy w pierwszej kolejności spróbować ucisnąć przez około 10 minut (nawet jeśli wydaje nam się, że krwawienie ustąpiło dużo wcześniej) od zewnątrz na przegrodę nosową trzymając jednocześnie głowę psa pochyloną do przodu, aby krew mogła utworzyć skrzep i nie spływała do dróg oddechowych
- jeżeli pierwszy sposób nie przynosi oczekiwanych rezulatatów, możemy uformować opatrunek z waty, który wprowadzamy do jednego bądź dwóch otworów nosowych i ponownie uciskamy przegrodę przez 10 minut
- jako metodę wspomagającą możemy zastosować miejscowe okłady chłodzące na zewnętrzne części nosa
Uwaga! Pies, który krwawi z nosa, prawdopodobnie będzie zdenerwowany zapachem oraz widokiem krwi oraz utrudnionym przez krwotok oddychaniem! Może być konieczna pomoc drugiej osoby, aby utrzymać ucisk na nos aż przez 10 minut. Jeżeli pies jest wyjątkowo spokojny, należy mieć na uwadze, że mogło dojść do jakichś dodatkowych urazów, np. wstrząśnienia mózgu albo utraty większej iilości krwi niż mogłoby się wydawać i powinno to wzbudzić nasze podejrzenia!
Krwawienie z jamy ustnej
Należy w pierwszej kolejności ocenić przyczynę krwawienia:
- uraz mechaniczny, mimo że bolesny dla psa, raczej nie spowoduje utraty dużej ilości krwii, szczególnie jeśli uszkodzeniu uległy zęby bądź dziąsła (w przypadku języka, podniebienia bądź warg będzie ono bardziej obfite) – tutaj zastosowanie ucisku na zranione miejsce może być bardzo utrudnione, ale należy spróbować jeśli tylko nam się to uda (ta sama zasada – 10 minut z głową w dół)
- krwawienie z układu pokarmowego: wymioty z domieszką krwii lub krwioplucie – w tym przypadku pozostaje nam tylko jak najszybciej udać się do lecznicy, ponieważ nie jesteśmy w stanie nic zrobić w warunkach domowych
Krwawienie z odbytu
W warunkach domowych nie jesteśmy w stanie sami ustalić przyczyny takiego krwotoku: może wynikać z mechanicznego uszkodzenia wewnętrznego układu wydalniczego bądź zaburzeń układu pokarmowego różnej maści.
- jeżeli krwawienie pochodzi z górnej części układu pokarmowego, krew jest strawiona, ciemna, lepka i gęsta o charakterystycznym zapachu
- jeżeli krwawienie pochodzi z dolnej części układu pokarmowego, ma ona kolor żywoczerwony i jest wyraźnie widoczna w kale
Jaka nie byłaby przyczyna – konieczna jest wizyta w gabinecie weterynaryjnym, aby została postawiona trafna diagnoza i zastosowane adekwatne leczenie.
Jedyne co możemy zrobić, jeżeli krew sączy się na bieżąco z odbytu, to zastosować zimne okłady (moczymy gazy w zimnej wodzie i uciskamy krwawiące miejsce, a w międzyczasie udajemy się jak najszybciej do lekarza weterynarii po fachową pomoc).
Krwawienie z dróg rodnych
Jeżeli jest to naturalnie występująca u suk cieczka, nie musimy się martwić – występuje ona co około pół roku, trwa 7-12 dni i może być bardziej lub mniej obfita w zależności od indywidualnych predyspozycji organizmu. Jeżeli jednak zaobserwujemy krwawienie poza naturalnych cyklem płciowym, może to świadczyć o zaburzeniach krzepliwości krwi, uszkodzeniach macicy, infekcjach zapalnych, procesach nowotworowych, skręcie macicy bądź poronieniu. Wtedy należy jak najszybciej udać się do kliniki weterynaryjnej, a krwiawiące miejsce możemy uciskać w tym czasie gazą aby chociaż częściowo zatrzymać utratę krwi. Nie wprowadzamy niczego do narządów rodnych!
Krwawienia z uszu
Tutaj znowu możemy mieć do czynienia z mechanicznym uszkodzeniem zewnętrznych części uszu bądź bardziej złożonym problemem, takim jak infekcje bądź toczące się procesy nowotworowe. Jeżeli nie znamy przyczyny wypływu krwi i nie doszło do zwykłego zadrapania czy innego uszkodzenia zewnętrznego ucha, należy niezwłocznie udać się do weterynarza po diagnozę. Jeżeli mamy do czynienia ze zwykłym skaleczeniem, możemy po prostu zatamować krwawienie poprzez ucisk gazą na zranione miejsce przez 10 minut oraz miejscowe chłodzenie zranionej okolicy tak jak w innych przypadkach. Głowę psa trzymamy tak, aby krew nie spływała do wnętrza ucha.
Jeżeli jednak krwawienie jest stałe, długotrwałe i niezbyt obfite a pies wydaje się senny, oszołomiony bądź przejawia zaburzenia w poruszaniu się/zachowaniu – należy upewnić się czy nie doszło do pęknięcia czaszki!
Jeżeli podejrzewamy uszkodzenie czaszki, psa należy natychmiast unieruchomić, przykryć kocem termicznym bądź innym materiałem w celu zapobieganiu utraty ciepła i w trybie natychmiastowym zawieść zwierzę do kliniki weterynaryjnej po fachową pomoc! Wtedy ewentualnie podkładamy gazę pod krwawiące miejsce, ale absolutnie go NIE UCISKAMY, nie wprowadzamy też pod żadnym pozorem niczego do kanału słuchowego!